rejestracja SGZOZ Wilskowice

Cholesterol – co powinniśmy wiedzieć?

Cholesterol – co powinniśmy wiedzieć?

Często w radiu lub telewizji słyszymy informacje na temat „poziomu“ cholesterolu. Otóż nie ma takiego pojęcia jak „poziom cholesterolu“, czy „poziom glukozy“. We krwi człowieka, a raczej w osoczu krwi oznaczamy STĘŻENIE cholesterolu, tak samo jak STĘŻENIE glukozy. Do oznaczeń poziomu czegokolwiek używamy miar długości, natomiast stężenia cholesterolu podajemy w jednostkach mg/dl lub mmol/l czyli mówimy jaka ilość substancji znajduje się w danej jednostce objętości. Niestety błąd ten jest tak powszechny, że popełniany jest także przez lekarzy, choć wszystkie książki na ten temat zawierają sformułowanie „stężenie cholesterolu”.

Często na wynikach badań laboratoryjnych pojawiają się normy stężeń cholesterolu, a precyzując normy poszczególnych jego frakcji, czyli cholesterolu całkowitego, frakcji ciężkiej HDL i frakcji lekkiej LDL oraz stężenia trójglicerydów. Jakie powinny być te normy czyli prawidłowe wartości stężeń cholesterolu? To trochę tak jak to jest z „normą”, czyli prawidłową  prędkością samochodu. No właśnie jaka jest prawidłowa dopuszczalna prędkość samochodu? Ano różna w zależności od tego, czy jest to teren zabudowany, czy może droga ekspresowa, a jeszcze inna norma jest na autostradzie. Dokładnie tak samo jest z cholesterolem. Inna norma obowiązuje człowieka zdrowego inna pacjenta chorującego na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, czy palącego papierosy, a jeszcze inna norma jest dla pacjentów po zawale serca, udarze mózgu lub z niedokrwieniem kończyn dolnych. Dlatego ważna jest konsultacja z lekarzem, który ocenia czy dla danego pacjenta jego wynik cholesterolu jest prawidłowy czy nie.

Cholesterol LDL można oznaczyć metodą bezpośrednią, ale powszechnie używa się metody wyliczanej i czyli jego obliczenia przy użyciu wzoru Friedewalda korzystając z oznaczeń cholesterolu całkowitego (TC) frakcji ciężkiej (HDL) i stężeń trójglicerydów (TG), dlatego właśnie aby obliczyć stężenia LDL potrzebujemy oznaczyć pozostałe frakcje cholesterolu. Stężenie trójglicerydów bardzo szybko zmienia się po posiłku i dlatego wymagane jest aby oznaczać je  na czczo.  Na stężenie trójglicerydów TG bardzo wpływa spożywanie alkoholu oraz cukrów, stąd czasem dochodzi do błędnego zawyżenia wyniku u pacjentów, którzy spożyli dzień wcześniej obfitą kolację zwłaszcza jeśli wypili wtedy alkohol.

 Stężenia cholesterolu zależą od uwarunkowań genetycznych, stąd często hipercholesterolemię spotykamy rodzinnie. Warto więc zwrócić szczególną uwagę na pacjentów, u których w rodzinie obecne są osoby, które przebyły udar mózgu, bądź zawał serca. Nie wszyscy pacjenci wymagają natychmiastowego leczenia, dla osób potencjalnie zdrowych, u których stwierdzono podwyższone stężenie cholesterolu warto, aby lekarz ocenił dodatkowe ryzyko korzystając z tabel SCORE, które uwzględniają płeć, wartości ciśnienie tętniczego, palenie papierosów oraz wiek.

Na gospodarkę cholesterolową największy wpływ ma uwarunkowanie genetyczne, ale nie bez znaczenia pozostaje dieta i aktywność fizyczna. Zalecenia aktywności fizycznej podają, aby przez wykonywać umiarkowany wysiłek fizyczny co najmniej przez 30 min dziennie przez co najmniej 5 dni w tygodniu.

 

Ogólne zalecenia dietetyczne wymagają dodatkowego omówienia, ale najważniejsze punkty obejmują:

  1. Zastępowanie nienasyconych kwasów tłuszczowych,  jednonienasyconymi i wielonienasyconymi, czyli zastępowanie zwierzęcych tłuszczów roślinnymi
  2. Spożycie < 5 g soli dziennie
  3. Spożycie 30–45 g błonnika dziennie, pochodzącego z produktów pełno- ziarnistych, owoców i warzyw
  4. 200 g owoców dziennie (2–3 porcje)
  5. 200 g warzyw dziennie (2–3 porcje)
  6. Ryby co najmniej 2 razy w tygodniu, w tym raz tłuste ryby
  7. Spożycie napojów alkoholowych powinno być ograniczone do 2 jednostek dziennie (20 g alkoholu dziennie) u mężczyzn i 1 jednostki dziennie (10 g alkoholu dziennie) u kobiet niebędących w ciąży

 

Na zakończenie pragnę przypomnieć, że w profilaktyce i leczeniu chorób sercowo naczyniowych aktywność fizyczna i dieta odgrywają kluczową rolę. Jeśli chodzi o używki, to zdecydowanie zaleca się unikanie palenia tytoniu, alkohol jest dopuszczalny w umiarkowanych ilościach. W przypadku kawy, to wszystko zależy od jej sposobu przyrządzania: fusiasta czyli parzona po turecku bez użycia filtra podnosi stężenia cholesterolu LDL, natomiast zaparzana w ekspresie może działać korzystnie – wg badań naukowych okazało się np. że wypicie 4 (czterech) filiżanek dziennie u pacjentów z cukrzycą typu 2 zmniejszało ryzyko wystąpienia powikłań sercowo naczyniowych. 

Autor Kardiolog dr n.med. Bartosz Skwarna